مقدار مصرف کلات آهن، زمان مصرف کلات آهن و نحوه مصرف کلات آهن سه پارامتر مهم برای استفاده از این کود هستند. کلات آهن نوعی کود میکرومغذی است که یونهای دوظرفیتی آهن را در یک محفظه آلی نگه میدارد و از رسوب شدن یا غیرقابلجذب شدن آن در خاکهای آهکی و قلیایی جلوگیری میکند. در حالت عادی آهن در خاک وجود دارد؛ اما اکثر گیاهان نمیتوانند آن را جذب کنند. علت اصلی این مشکل pH بالای خاک، وجود بیکربنات و کمبود مواد آلی است. استفاده از کلات آهن باعث میشود یون آهن در محیط ریشه پایدار بماند و بهسرعت توسط ریشه جذب شود. میزان مصرف آن بسته به محصول از چند گرم در نهال تا چند کیلوگرم در هکتار متغیر است و بهترین زمان مصرف ابتدای رشد و هنگام تشکیل میوه است. در این مقاله به بیان مقدار مصرف کلات آهن در محصولات مختلف، روش و زمان مصرف کود کلات آهن و نکات کلیدی برای افزایش کارایی این کود پرداختهایم تا ابهامات کاربران درباره نحوه مصرف این کود رفع شود.
مقدار مصرف کلات آهن برای محصولات مختلف
مقدار مصرف کود کلات آهن به نوع محصول، روش کاربرد و شدت کمبود آهن در گیاهان بستگی دارد. در ادامه مقادیر پیشنهادی برای چند گروه از محصولات بیان شده است:
محصولات باغی
برای نهالهای جوان میوه، استفاده از ۲۰ تا ۵۰ گرم کلات آهن در هر درخت توصیه میشود. درختان جوان دارای بار، به ۲۰ تا ۵۰ گرم در سال نیاز دارند و درختان بزرگ و بارده ۱۰۰ تا ۱۵۰ گرم کلات آهن یا تا ۲۰۰‑۳۰۰ گرم برای درختان بسیار بزرگ نیاز دارند. برای محلولپاشی برگ، دو تا سه کیلوگرم کود آهن کلاته در هزار لیتر آب استفاده میشود و برای آبیاری سطحی ۵ کیلوگرم در هکتار کفایت میکند. در درختان میوهای که کمبود شدید دارند، استفاده از ۳۰ گرم کلات آهن در دو مرحله (یکی همزمان با شروع جوانهزنی و دیگری پساز ریزش گلها) توصیه میشود. این میزان براساس نوع خاک و شدت کمبود قابلافزایش یا کاهش است.
محصولات زراعی
در زراعتهای یکساله مانند گندم و جو، چهار تا هشت کیلوگرم کلات آهن در هکتار از طریق آبیاری یا مخلوط کردن با بذر مصرف میشود. در گیاهان دانهای (حبوبات) مصرف ۴٫۵ تا ۷٫۵ کیلوگرم در هکتار در طول دوره رشد و تکرار با دوز کمتر مفید است. چمن و فضای سبز به حدود ۳۰۰ گرم کلات آهن در هزار متر مربع طی فصل رشد نیاز دارند.
محصولات گلخانهای
در شرایط گلخانهای یا هیدروپونیک، ترکیب ۳ در هزار (۳ گرم کود در یک لیتر محلول مادر) مناسب است. برای جلوگیری از افت غلظت آهن، افزودن ۲ تا ۳ میلیگرم آهن در هر لیتر آب توصیه میشود. در سیستم آبیاری قطرهای مقدار سه کیلوگرم در هکتار در دو نوبت مجزا مناسب است.
گیاهان آپارتمانی
در گیاهان آپارتمانی، محلولپاشی با استفاده از ۲۰ قطره کلات آهن در یک لیتر آب یا نیم قاشق چایخوری پودر در هر گلدان و تکرار ماهانه کافی است. در فصل زمستان تعداد دفعات مصرف را کاهش دهید و در تابستان بهدلیل رشد سریع، یک بار در ماه کافی است.
میزان مصرف کلات آهن برای هر درخت
برای سهولت کار شما، مقدار مصرف کلات آهن در درختان مختلف در جدول زیر آمده است:
|
نوع محصول |
میزان مصرف (تقریبی) |
|
نهال جوان میوه |
۲۰-۵۰ گرم به ازای هر نهال |
| درختان میوه دارای بار |
۲۰-۵۰ گرم در سال |
|
درختان بزرگ (درختان میوه بالغ) |
۱۰۰-۱۵۰ گرم برای هر درخت |
| درختان بسیار بزرگ یا کمبود شدید |
تا ۲۰۰-۳۰۰ گرم برای هر درخت |
|
محلولپاشی برگ |
۲-۳ کیلوگرم کلات آهن در ۱۰۰۰ لیتر آب |
| آبیاری سطحی در باغ |
حدود ۵ کیلوگرم در هکتار |
نحوه مصرف کلات آهن چگونه است؟
نحوه مصرف کود کلات آهن به صورت صحیح، نقش مهمی در جذب آن توسط گیاه دارد. برای استفاده از پودر یا پرک، بهتر است کلات آهن را در آب ولرم حل کنید. بهعنوان نمونه، یک کیلوگرم پودر را در ۱۰ لیتر آب کاملاً حل کنید و از صافی ۱۰۰ مش عبور دهید. سپس محلول بهدستآمده را با پمپ تزریق یا ونتوری به سیستم آبیاری قطرهای یا مخزن هیدروپونیک وارد کنید. پساز پایان تزریق، خطوط آبیاری را با آب تمیز شستشو دهید تا درونشان رسوبات ایجاد نشود.
برای استفاده در خاک، میتوانید کود را در چند سانتیمتر بالایی خاک مخلوط کنید یا در اطراف سایهانداز درخت دفن کنید. در گیاهان آپارتمانی، محلول آماده را مستقیماً روی خاک بریزید و یا از آن بهصورت محلولپاشی استفاده کنید. نکات مهم در زمان مصرف کلات آهن عبارتاند از:
- محلول باید کاملاً یکنواخت باشد؛ استفاده از صافی ریز به جلوگیری از گرفتگی قطرهچکانها کمک میکند.
- مخلوط کردن کلات آهن با اسیدهای قوی یا کودهای فسفاته میتواند ساختار کلات را تخریب کرده و موجب رسوب شود.
- محل استفاده: طبق توصیه gardeningknowhow.com، این کود را در کنار سایهانداز درخت یا ناحیه ریشه قرار دهید تا از شستشوی سریع جلوگیری شود. همچنین، محلولپاشی برگی را در ساعات خنک و ابری انجام دهید و از اسپری در روزهای گرم و آفتابی که احتمال سوختگی برگ وجود دارد پرهیز کنید.
نکات کلیدی برای جذب بهتر کلات آهن
برای افزایش کارایی کلات آهن و جلوگیری از هدررفت، رعایت چند نکته، هم در نحوه مصرف کلات آهن و هم در زمان مصرف کلات آهن ضروری است:
- انتخاب نوع مناسب کلات: در خاکهای قلیایی، کلات EDDHA یا کلاتهای بر پایه هیومیک اسید عملکرد بهتری نسبت به EDTA دارند. طبق گفته bouldercityreview.com، کارشناسان باغداری توصیه میکنند برای باغهای میوه و تاکستانها از کلاتهای پایدار مانند EDDHA استفاده کنید.
- ثبات در pH: محصولی را انتخاب کنید که تا pH ۹ یا ۱۰ پایدار باشد تا آهن در خاکهای آهکی رسوب نکند.
- وجود مواد آلی: ترکیب کود اسید هیومیک با آهن باعث افزایش جذب و افزایش تبادل کاتیونی خاک میشود. این ترکیب همچنین از رسوب آهن و آزادسازی تدریجی آن در طول فصل رشد جلوگیری میکند.
- رطوبت مناسب خاک: مصرف کود آهن در خاک کاملاً خشک میتواند اثربخشی را کاهش دهد. بهتر است قبل یا پس از آبیاری کود داده شود تا آهن همراه با آب به عمق ریشه برسد.
- تکرار مصرف: در خاکهای آهکی یا زمانی که علائم کلروز شدید است، درباره مقدار مصرف کلات آهن باید بدانید که مصرف دو تا سه بار از این کود در طول فصل ضروری است.
بهترین زمان مصرف کلات آهن
انتخاب زمان مصرف کود کلات آهن به مرحله رشد گیاه و شرایط آبوهوایی بستگی دارد. براساس توصیههای کارشناسان و منابع علمی، بهترین زمانهای مصرف بهشرح زیر است:
- قبلاز شروع فصل رشد (پیشکاشت): در باغها و تاکستانها، مصرف کلات آهن همراه با اولین آبیاری در انتهای زمستان یا اوایل بهار باعث ذخیره آهن در خاک و جلوگیری از کمبود در مراحل بعدی میشود. منابع باغبانی برای درختان میوه در مناطق معتدل توصیه میکنند که کود آهن و دیگر کودهای اساسی را از ۱ فوریه تا پایان مارس (اواخر بهمن تا اوایل فروردین) مصرف کنید و در صورت نیاز، دوز دوم به صورت تقسیمشده در طول فصل اضافه شود.
- ابتدای رشد فعال: در زمان سبز شدن برگها و توسعه ریشهها، گیاه به آهن بیشتری نیاز دارد. کاربرد کلات آهن در این مرحله به سبزینگی و رشد سریع کمک میکند.
- هنگام تشکیل میوه یا دانه: در این مرحله مصرف آهن افزایش مییابد. اضافه کردن کلات آهن در میانه فصل میتواند از بروز علائم کمبود آهن در این زمان حساس برای گیاه جلوگیری کند.
- تقسیم دوز: برای درختان میوه، تقسیم مصرف به چند نوبت (دو تا سه بار در سال) توصیه میشود؛ زیرا جذب آهن بهصورت تدریجی بهتر از مصرف یکباره آن است.
- مصرف نکردن در گرمای شدید: در تابستان و هنگام دمای بالا، از محلولپاشی برگی اجتناب کنید و مصرف را به ساعات خنک یا عصر موکول کنید.
اشتباهات رایج در مصرف کلات آهن
اما در نحوه مصرف کلات آهن، چه اشتباهات رایجی ممکن است انجام شود که شما بهعنوان باغدار باید از آنها اجتناب کنید؟
- استفاده از نمکهای آهن بهجای کلات
نمکهای ساده آهن (سولفات آهن و …) در خاکهای قلیایی بهسرعت رسوب میکنند و به فرم قابلجذب تبدیل نمیشوند. فقط کلات آهن یا ترکیب هیومیک اسید با اهن اثر بلندمدت دارد.
- عدم تطابق با pH خاک
استفاده از کلاتهای ارزان و ناپایدار (مانند EDTA) در خاکهای آهکی تأثیر کمی دارد.
- مخلوط کردن با کودهای ناسازگار
ترکیب کلات آهن با اسیدهای قوی یا کودهای فسفاته میتواند ساختار کلات را تخریب کند و باعث رسوب شود.
- مصرف در خاک خشک یا در هوای بسیار گرم
این کار باعث کاهش جذب آهن و افزایش اتلاف میشود.
- مصرف بیشازحد
باور غلط این است که افزایش مقدار کود آهن نتیجه را بهتر میکند؛ در واقع، مصرف زیاد میتواند مسمومیت ایجاد کند یا در برخی گیاهان زینتی مشکلساز شود. همچنین، شما دقیقاً باید بدانید که کود آهن برای چه گیاهانی مضر است، تا به اشتباه به این نوع گیاهان، آهن زیادی ندهید!
مقایسه و برتری کلات هیومات آهن به دیگر کلاتهای آهن موجود
عوامل کلاتهکننده نقش مهمی در کشاورزی دارند زیرا به افزایش عملکرد محصول و بهبود سلامت خاک کمک میکنند. EDTA که یکی از متداولترین ترکیبات کلاتکننده است و گلیسین، میتواند آهن را به شکل کلات تا pH بالای ۷ نگه دارد و آن را برای محلولپاشی مناسب میکند. بااینحال، حتی اگر مشتقات EDDHA و HBED پایداری بهتری دارند، هنوز هم زمانی که PH بالاتر از ۸. ۵ میرود، میتوانند ثبات خود را در خاک از دست بدهند. این امر منجر به حذف آهن از گیاه میشود. برای مقابله با این مشکل، کارشناسان به دنبال استفاده از کلات هیومات آهن هستند که تا pH ۱۱ بسیار پایدار است.
کود کلات هیومات آهن دارای مزایای متعددی نسبت به سایر کلاتهای آهن است، از جمله:
- پایداری بیشتر: کلات هیومات آهن نسبت به سایر کلاتهای آهن در خاک پایدارتر است. این بدان معنی است که برای مدت زمان طولانیتری در دسترس گیاهان باقی میماند.
- بهبود جذب مواد مغذی: کلات هیومات آهن همچنین میتواند جذب سایر مواد مغذی مانند فسفر و روی را بهبود بخشد. زیرا این محصول بر پایه اسید هیومیک تولید شده است و میتواند نفوذپذیری غشای سلولی را افزایش داده و به انتقال مواد مغذی به سلولهای گیاهی کمک کند.
- فواید سلامتی خاک: کلات هیومات آهن همچنین میتواند با افزایش محتوای مواد آلی و بهبود نفوذ آب، سلامت خاک را بهبود بخشد.
علاوهبر مزایای ذکر شده در بالا، کود کلات هیومات آهن نیز میتواند باعث بازدهی محصول، افزایش کیفیت میوه و مقاومت گیاه به خشکی و آفات شود.
سخن پایانی
کلات آهن یکی از بهترین راهحلها برای رفع کمبود آهن در گیاهان و جلوگیری از زردی برگهاست. مقدار مصرف کلات آهن به نوع محصول، روش و نحوه مصرف کلات آهن و شدت کمبود آهن در گیاه بستگی دارد؛ بنابراین مراجعه به آزمایش خاک و مشاوره با کارشناس توصیه میشود. انتخاب کود با کیفیت، توجه به درصد آهن کلاته، ثبات در pH و انتخاب زمان مصرف کلات آهن به صورت علمی و صحیح، از عوامل موفقیت در استفاده از این کود مفید هستند. پس با رعایت نکات گفته شده، میتوان از مزایای این کود بهره برد و به افزایش عملکرد، سبزینگی و کیفیت محصولات دست یافت.
آبادیس تولید کننده کود کلات آهن بر پایه هیومیک اسید
شرکت اکسیر دانش آبادیس با عرضه محصول هیومی آیرون (Humi‑Iron) یکی از تولیدکنندگان برتر کود اسید هیومیک و کلات آهن در ایران است. این محصول از هیومیک اسید لئوناردیت ایرانی بهعنوان لیگاند طبیعی استفاده میکند و حاوی ۶ تا ۷ درصد آهن کلاته، ۲۰ درصد پتاسیم قابلحل و باقیمانده نامحلول کمتر از یک درصد است. پایداری آن تا pH ۱۲ اجازه میدهد که در خاکهای شور و آهکی نیز بدون رسوب باقی بماند. حضور ۲۰ درصد پتاسیم محلول (K‑humate) علاوه بر تأمین آهن، نیاز گیاه به پتاسیم در ابتدای فصل رشد را نیز پوشش میدهد. کشاورزان گزارش کردهاند که استفاده از این کود موجب سبزینگی بیشتر، رشد سریعتر و افزایش کیفیت میوهها شده و برتری آن نسبت به برخی برندهای وارداتی را تأیید کردهاند. مزیت دیگر کلات آهن آبادیس، سازگاری کامل آن با سیستمهای آبیاری قطرهای و ایجاد نشدن رسوب است، بنابراین برای گلخانهداران و باغداران حرفهای گزینهای مطمئن محسوب میشود.
در بازار ایران، بسته یک کیلوگرمی هیومی آیرون آبادیس در مرداد ۱۴۰۴ حدود ۷۰۰ هزار تومان قیمت داشته است، درحالیکه کلاتهای وارداتی مانند باواریا EDDHA بین ۱.۱ تا ۱.۲۸۵ میلیون تومان قیمتگذاری شدهاند. بنابراین بیراه نیست که هیومی آیرون را بهترین کود آهن ایرانی نامگذاری کنیم. با توجه به نوسانات ارز، توصیه میشود برای اطلاع از قیمت دقیق و شرایط تخفیف حجمی با واحد فروش آبادیس تماس بگیرید.
اگر میخواهید درباره نحوه، مقدار و زمان مصرف سایر انواع کود آهن مثل سولفات آهن، EDDHA و … بدانید، توصیه میکنم راهنمای کامل مصرف کود آهن را هم بخوانید.
سوالات متداول درباره مصرف کلات آهن
-
آیا میتوان کلات آهن را همراه با سایر کودها مصرف کرد؟
بله، ولی باید از مخلوط کردن این کود با اسیدهای قوی یا کودهای فسفاته غلیظ خودداری کنید؛ زیرا میتواند باعث تخریب کلات و رسوب آهن شود. بهتر است کود آهن را جداگانه حل کرده و پساز پایان تزریق، خطوط آبیاری را شستشو دهید.
-
چه زمانی استفاده از کود کلات آهن توصیه میشود؟
بهویژه در خاکهای آهکی یا زمانی که علائم کمبود آهن در درختان میوه مشاهده میشود، استفاده از کود کلات آهن توصیه میشود.
-
چند بار باید کلات آهن استفاده شود؟
بستگی به شرایط خاک و گیاه دارد. در باغهای میوه، دو تا سه بار در طول فصل (قبلاز شروع رشد، در اوج رشد و در زمان تشکیل میوه) توصیه میشود. در محصولات زراعی و گلخانهای نیز تکرار مصرف به فاصله چند هفته میتواند مفید باشد.