اکثر کشاورزان با هیومیک اسید مایع آشنایی دارند؛ اما نحوه مصرف کود هیومیک اسید مایع چگونه است؟ هیومیک اسید مایع بهترین اثر را وقتی میگذارد که در ناحیه ریشه و همراه با آبیاری به خاک برسد؛ میزان مصرف هیومیک اسید مایع برای مزرعهها معمولاً ۳–۵ لیتر در هکتار در هر نوبت، برای باغات ۵–۱۰ لیتر در هکتار در دوره رشد فعال، برای گلخانهها ۲–۴ لیتر در هکتار در کودآبیاریهای هفتگی، و برای گیاهان آپارتمانی حدود ۲–۵ میلیلیتر در هر لیتر آبِ آبیاری هر ۲–۳ نوبت توصیه میشود. زمانبندی ایدئال مصرف هم شامل پیشکاشت (بهبود بستر)، آغاز دوره رشد (تقویت ریشهزایی)، میانه فصل و در هنگام وقوع تنشها (بازگردانی توان جذب) و پساز برداشت (بازسازی خاک) است و بسته به آنالیز محصول، بافت خاک و شرایط اقلیمی میتواند هر ۲–۴ هفته تکرار شود. برای جزئیات دقیقترِ دوزها به تفکیک محصول، جدول زمانبندی و نکات اختلاط و احتیاطات در نحوه مصرف اسید هیومیک مایع، در ادامه این متن با ما همراه باشید.
تولید هیومیک اسید مایع
منابع اصلی هیومیک اسید مواد آلی تجزیهشده مانند کمپوستها، لئوناردیت و تورب هستند. لئوناردیت مادهای آلی با درجه اکسایش بالا بوده که قبلاز تبدیل شدن به زغالسنگ در محیطهای طبیعی تشکیل میشود. این ماده غنی از اسیدهای هیومیک و فولویک است. در فرایند تولید هیومیک اسید مایع، ابتدا لئوناردیت آسیاب و در یک محلول قلیایی (معمولاً هیدروکسید پتاسیم یا سدیم) استخراج میشود.
سپس محلول استخراجشده فیلتر و تغلیظ میشود تا درصد خاصی از ماده آلی (مثلاً 12 تا 18 درصد) حاصل شود. در برخی محصولات به این محلول اجزایی مانند فولویک اسید، آمینو اسید، عصاره جلبک دریایی یا عناصر ریزمغذی افزوده میشود تا اثرات محرک رشد افزایش یابد. کیفیت هیومیک اسید مایع به منبع ماده اولیه، روش استخراج و درصد خلوص آن وابسته است. هرچه منبع حاوی لئوناردیت خالصتر باشد، میزان مواد غیرمحلول (از جمله خاکستر یا فلزات سنگین) کمتر است و کارآیی کود بیشتر خواهد بود.
قیمت اسید هیومیک مایع بسته به برند، غلظت و حجم محصول متفاوت است، چون این تفاوت قیمت میتواند ناشی از درصد ماده خشک، درصد کربن آلی، حضور مواد افزوده (فولویک اسید یا عصاره جلبک دریایی) و برند تولیدکننده باشد.
نحوه مصرف کود هیومیک اسید مایع
ازآنجاکه مولکولهای هیومیک اسید بزرگ بوده و از طریق برگ قابلجذب نیستند، بهترین نحوه مصرف کود هیومیک اسید مایع، رساندن محلول به ناحیه ریشه است. البته برخی ترکیبات تجاری حاوی فولویک اسید نیز هستند که میتوانند بهصورت محلولپاشی برگی مصرف شوند؛ اما در چنین حالتی نقش هیومیک اسید بیشتر افزایش نفوذپذیری سلول و فراهم کردن انرژی برای جذب مواد غذایی است و خود ماده موثره، فولویک اسید است. در این قسمت انواع روشهای رایج در نحوه مصرف هیومیک اسید مایع برای کسب حداکثر کارآیی بررسی میشود.
مصرف خاکی (کودآبیاری و کوددهی مستقیم)
استفاده از هیومیک اسید مایع همراه آب آبیاری یا تزریق مستقیم به خاک متداولترین روش است. دستورالعملهای محصولات مختلف برای میزان مصرف هیومیک اسید مایع نشان میدهد که برای محصولات ردیفی و زراعی مقدار ۰٫۵ تا ۴ گالن در هر آکر (حدود ۵ تا ۳۷ لیتر در هکتار) توصیه میشود.
در محصولات باغی، باغات میوه یا تاکستان، مقدار مصرف هیومیک اسید مایع نیز ۰٫۵ تا ۴ گالن در آکر است. بهتر است محلول در نزدیکی ریشه یا سیستم آبیاری قطرهای تزریق شود تا جذب از طریق ریشه افزایش یابد. برای درختان جوان میتوان از دوز کمتر (مثلاً ۱۰–۲۰ لیتر در هکتار) استفاده کرد و برای درختان بالغ یا خاکهای فقیر از مقدار بالاتر.
تزریق در کشتهای ردیفی (این‑فارو و محلول نشاء)
در سیستم کاشت ردیفی (in-furrow) یا هنگام انتقال نشاء، حدود ۱ تا ۲ لیتر هیومیک اسید مایع به ازای هر آکر توصیه شده است. این روش باعث تماس مستقیم ریشههای جوان با هیومیک اسید و تحریک رشد ریشهها میشود. در روش کوددهی شروعی (starter)، مقدار۲–۴ لیتر در آکر به کار میرود تا در کنار کودهای NPK رشد اولیه تقویت شود.
- نکته: هر آکر، حدود 4046 متر مربع است، یعنی حدود 0.4 هکتار.
مصرف سرک (Side‑Dress) و فرتیگیشن
در مرحله رشد رویشی یا زمانی که گیاه شروع به گلدهی میکند، میتوان مقدار ۱ تا ۴ گالن (۹–۳۷ لیتر در هکتار) هیومیک اسید مایع را بهصورت سرک یا از طریق سیستم آبیاری تحت فشار مصرف کرد. برای گلخانهها و سیستمهای هیدروپونیک، استفاده از محلولهای رقیقتر (مثلاً ۲–۴ لیتر در هکتار یا 1‑2 میلیلیتر در لیتر محلول غذایی) هر ۱۵ تا ۲۰ روز پیشنهاد میشود.
نحوه استفاده از هیومیک اسید مایع در گیاهان آپارتمانی و هیدروپونیک
گیاهان آپارتمانی معمولاً به خاکی غنی از مواد آلی و تغذیه متعادل نیاز دارند. محصولات تجاری مخصوص خانه که حاوی هیومیک و فولویک اسید هستند، توصیه میکنند محلول را با نسبت ۵ میلیلیتر در هر لیتر آب تهیه کرده و هفتهای یک بار به گیاه داده شود؛ برای نشاء و گیاهان بسیار کوچک میتوان غلظت را به نصف کاهش داد.
محصولات مبتنی بر فولویک/هیومیک مثل Diamond Nectar برای کشتهای هیدروپونیک توصیه میکنند که ۱–۲ میلیلیتر در هر لیتر محلول غذایی به مخزن اضافه شود و این محلول در هر بار تعویض مخزن تکرار گردد. برخی تولیدکنندگان پودر ۸۰ درصد هیومیک اسید (مانند EZ‑Gro) روش تهیه محلول ۵ درصد را ارائه میدهند؛ در این روش ۶۵ گرم پودر در یک لیتر آب حل شده و سپس در سیستم هیدروپونیک ۴ میلیلیتر از این محلول برای هر لیتر آب مصرف میشود.
در هر صورت، توجه داشته باشید که میزان مصرف هیومیک اسید مایع برای خانهها یا سیستمهای بدون خاک بسیار کمتر از مزارع است و تکرار آن باید به وضعیت رشد گیاه و نیاز غذایی بستگی داشته باشد.
مقدار مصرف هیومیک اسید مایع
دستورالعملهای مختلف برای کشاورزی نشان میدهد که مقدار مصرف هیومیک اسید مایع متناسب با نوع محصول، سن گیاه، وضعیت خاک و روش مصرف متفاوت است. در جدول زیر مقادیر تقریبی برای گیاهان مختلف بر اساس منابع علمی گردآوری شده است.
این ارقام براساس تبدیل واحدها (گالن به لیتر، آکر به هکتار) محاسبه شدهاند و برای استفاده عملی باید با دستورالعمل تولیدکننده محصول مطابقت داده شوند.
|
نوع محصول/سیستم |
مقدار مصرف هیومیک اسید مایع (تقریبی) |
|
درختان میوه |
۹–۳۷ لیتر در هکتار در اوایل فصل و تکرار در اواسط فصل؛ برای هر درخت بالغ در صورت نیاز ۲۰۰–۵۰۰ میلیلیتر محلول در اطراف تنه. |
| محصولات زراعی (گندم، ذرت، برنج، سویا، کلزا و …) |
۵–۲۰ لیتر در هکتار در زمان کاشت یا بذرکاری، سپس ۹–۱۹ لیتر در هکتار در مرحله رشد رویشی. |
|
گلخانهها و سبزیجات (گوجهفرنگی، فلفل، بادمجان، سبزیجات برگی و …) |
۲–۴ لیتر در هکتار یا ۱–۲ میلیلیتر در لیتر آب آبیاری هر ۱۵–۲۰ روز؛ در روش هیدروپونیک، ۱–۲ میلیلیتر در لیتر محلول غذایی. |
| صیفیجات و جالیزها (خیار، هندوانه، ملون و …) |
۹–۱۹ لیتر در هکتار بهصورت کودآبیاری در زمان گلدهی و بعد از برداشت اول؛ هنگام انتقال نشاء ۲–۴ لیتر در هکتار. |
|
گیاهان آپارتمانی |
محلول ۵ میلیلیتر در لیتر آب برای کوددهی هفتگی یا همراه با هر آبیاری؛ برای گیاهان حساس ۲–۳ میلیلیتر در لیتر. |
| سیستم هیدروپونیک |
اول به برچسب محصول نگاه کنید، اگر برچسب در دسترس نبود، با دوز ۱–۲ میلیلیتر اسید هیومیک در هر لیتر آب شروع کنید و اثر آن بر محصولات سیستم خود را پایش کنید |
- نکته: برای سطر دوم، در بعضی منابع برای برنج توصیه میشود که زمان مصرف هیومیک اسید برای برنج در مرحله نشاکاری و ابتدای پنجهزنی باشد تا رشد ریشه تحریک شود.
میزان مصرف هیومیک اسید مایع در هکتار
همانطور که در جدول بالا دیده میشود، میزان مصرف هیومیک اسید مایع در هکتار بسته به نوع محصول بین ۵ تا ۴۷ لیتر در هکتار متغیر است. برای محصولات زراعی و سبزیجات معمولاً ۱۰ تا ۲۰ لیتر در هکتار کافی است؛ اما برای باغات میوه یا خاکهای کممواد آلی میتوان تا ۳۰ لیتر در هکتار استفاده کرد.
توصیه میشود محلول در چند نوبت تقسیم شود تا جذب بهتری داشته باشد. برای مثال میتوان ۵ لیتر را بهصورت پیشکاشت، ۵ لیتر در مرحله رویشی و ۵ لیتر در مرحله گلدهی مصرف کرد. در سیستمهای هیدروپونیک چون محلول بهصورت مداوم در دسترس ریشه قرار دارد، مصرف بهصورت میلیلیتر در لیتر محاسبه میشود.
زمان مصرف هیومیک اسید مایع
بهترین زمان استفاده از هیومیک اسید مایع بستگی به چرخه رشد گیاه دارد. منابع علمی توصیه میکنند این ماده به طور دورهای در طول فصل به خاک اضافه شود تا همزمان با نیاز گیاهان، مواد آلی و عناصر غذایی در خاک فعال باقی بمانند.
در جدول زیر زمانهای مناسب برای گروههای مختلف محصولات همراه با تکرار مصرف آورده شده است. (این بخش جدول شامل زمانهای تقریبی است و برای مصارف تجاری باید به برچسب محصول مراجعه کرد.)
|
گروه محصول |
زمان مصرف | تکرار |
| درختان میوه | پیشاز شکوفهدهی (۷–۱۰ روز قبلاز آغاز فصل رشد)، دوباره در زمان تشکیل میوه و یک بار پساز برداشت برای ترمیم خاک |
مصرف ۲–۳ مرتبه در فصل؛ تکرار هر ۴–۶ هفته |
|
محصولات زراعی |
پیشاز کاشت یا هنگام کاشت بذر، در مرحله پنجهزنی/رویشی، سپس در مرحله خوشهدهی یا قبلاز گلدهی | ۲–۳ مرتبه؛ فاصله حدود ۳۰ روز |
| گلخانه و سبزیجات | ۷–۱۰ روز قبلاز کاشت یا انتقال نشاء؛ هر ۱۵–۲۰ روز تا پایان برداشت |
هر ۱۵–۲۰ روز در طول رشد |
|
صیفیجات |
زمان نشاء یا کاشت بذر، سپس در اوایل گلدهی، و بار سوم پساز برداشت اولین میوه | ۲–۳ مرتبه در فصل |
| گیاهان آپارتمانی | در تمام سال؛ کوددهی هفتگی یا هر آبیاری با محلول رقیق |
تکرار مداوم؛ غلظت کم |
|
سیستم هیدروپونیک |
از زمان کاشت تا پایان دوره رشد؛ هنگام هر تعویض یا پر کردن مخزن محلول غذایی |
بسته به دوره رشد؛ معمولاً هر ۱–۲ هفته |
نکات مهم در مصرف هیومیک اسید مایع
هیومیک اسید بهدلیل ماهیت قلیایی در مخلوط با کودهای اسیدی یا محلولهای دارای pH پایین ممکن است رسوب کند و تجهیزات آبیاری را مسدود نماید. برای جلوگیری از این مشکل، توصیه میشود، ابتدا هیومیک اسید را در مقدار کمی آب حل کرده (پیشمخلوط) و سپس به کودهای دیگر افزوده شود.
همچنین، در صورت استفاده از آب با pH پایین یا املاح زیاد، بهتر است قبلاز مصرف آزمایش جار (jar test) انجام شود تا از سازگاری ترکیب اطمینان حاصل شود. به طور کلی اختلاط سولوپتاس با هیومیک اسید یا مخلوط کردن آن با کودهای حاوی کلسیم نیاز به آزمایش سازگاری دارد؛ بهتر است این مواد در زمانهای جداگانه مصرف شوند.
همچنین همانطور که گفتیم، بهدلیل اندازه بزرگ مولکولهای هیومیک اسید، این ماده قادر به نفوذ از طریق روزنههای برگ نیست و اثر مستقیم برگی ندارد. اگر در برخی محصولات تجاری امکان محلولپاشی وجود دارد، این قابلیت به وجود فولویک اسید مربوط است. محصولات آبادیس بهصورت خاص برای مصرف خاکی طراحی شدهاند و قابلیت محلولپاشی برگی ندارند. ضمناً، مصرف بیشازحد هیومیک اسید ممکن است باعث کاهش رشد گیاه یا ظهور علائم مسمومیت بهویژه در سیستمهای بسته مانند هیدروپونیک شود. بنابراین همیشه به برچسب محصول و توصیههای کارشناسان توجه کنید و از افزایش خودسرانه دوز پرهیز کنید.
در نهایت درباره ترکیب هیومیک اسید با جلبک دریایی، باید بدانید که برخی تولیدکنندگان هیومیک اسید مایع را با عصاره جلبک دریایی ترکیب میکنند که موجب افزایش مقاومت گیاه به تنش و بهبود رشد میشود. درصورتیکه از چنین محصولاتی استفاده میکنید، توصیه میشود نسبت اختلاط را از تولیدکننده دریافت کرده و بیشاز میزان توصیهشده استفاده نکنید.
هیومیک اسید پودری بهتر است یا مایع؟
هیومیک اسید به دو شکل اصلی پودری/گرانوله و مایع عرضه میشود. هر یک مزایا و معایب خاص خود را دارند:
- دوام و سرعت اثر: در منابع مقایسهای آمده است که هیومیک اسید مایع بسیار سریع جذب خاک میشود و اثر آن فوریتر است، درحالیکه فرم گرانوله یا پودری به صورت آهسته آزاد شده و اثر طولانیمدت دارد. بنابراین برای اصلاح سریع خاک یا استفاده در کشتهای کوتاه مدت، فرم مایع مناسبتر است؛ برای اصلاح تدریجی خاک و بهبود ساختار خاک در باغات، فرم گرانوله مناسبتر است. اگر میخواهید از هیومیک اسید بهصورت محلولپاشی برگی استفاده کنید، به خاطر داشته باشید که نحوه مصرف هیومیک اسید پرک یا پودر با هیومیک اسید مایع متفاوت است و معمولاً برای محلولپاشی باید از فولویک اسید یا عصاره جلبک استفاده شود.
- روش مصرف: هیومیک اسید مایع را میتوان به راحتی با دستگاه محلولپاش، سیستم آبیاری قطرهای یا مخزن هیدروپونیک به کار برد و بنابراین برای مزرعههای کوچک، گلخانه و گیاهان آپارتمانی گزینهای ساده است. در مقابل، فرم پودری یا پرک از طریق پخش در سطح خاک یا همراه با کود پایه اعمال میشود و نیاز به تجهیزات خاص ندارد؛ اما باید با خاک مخلوط شود و زمان بیشتری برای تجزیه نیاز دارد.
سخن پایانی
هیومیک اسید مایع یک محرک رشد ارگانیک و اصلاح کننده خاک است که از استخراج مواد آلی مانند لئوناردیت به دست میآید. این ماده بهدلیل مولکولهای بزرگ و ساختار پیچیدهاش میتواند ظرفیت تبادل کاتیونی خاک را افزایش داده و عناصر غذایی را در دسترس ریشه قرار دهد. نحوه مصرف کود هیومیک اسید مایع باید به گونهای باشد که محلول در مجاورت ریشه قرار گیرد؛ بههمیندلیل، محلولپاشی برگی معمولاً مؤثر نیست و زمانیکه محصولات حاوی فولویک اسید قابلیت محلولپاشی دارند، اثر مربوط به فولویک اسید است.
مقدار مصرف هیومیک اسید مایع بسته به نوع محصول و روش کاربرد متفاوت است و غالباً بین ۵ تا ۴۷ لیتر در هکتار متغیر است. برای گیاهان آپارتمانی و هیدروپونیک از محلولهای بسیار رقیق (۱–۵ میلیلیتر در لیتر آب) استفاده میشود. زمان مصرف شامل مراحل پیشکاشت، رشد رویشی، گلدهی و پساز برداشت است و باید به تناسب دوره رشد تنظیم شود. رعایت نکات مهم مانند انجام آزمایش سازگاری، پرهیز از مصرف بیشازحد و استفاده از منابع معتبر برای تعیین دوز ضروری است.
خرید هیومیک اسید مایع از آبادیس
شرکت «اکسیر دانش آبادیس» تولیدکننده انواع کودهای آلی از جمله هیومیک اسید، کلات آهن و آمینو اسید است. فروش شرکت بهصورت عمده به فروشگاهداران و توزیعکنندگان استانی انجام میشود و در وبسایت فروش مستقیم به مصرفکننده وجود ندارد. برای خرید کود هیومیک اسید مایع آبادیس میتوانید با واحد فروش تماس بگیرید تا با توجه به حجم موردنیاز، مشاوره دقیق درباره نحوه مصرف کود هیومیک اسید مایع و میزان مصرف هیومیک اسید مایع دریافت کنید.
محصولات آبادیس بر پایه لئوناردیت مرغوب و فاقد مواد شیمیایی مضر هستند و بهدلیل کیفیت بالا میتوانند به افزایش کارایی سایر کودهای شما کمک کنند. هنگام سفارش، به دوز مناسب برای محصول خود توجه کنید و برای یادگیری روش مصرف هیومیک اسید مایع، حتماً از کارشناسان آبادیس راهنمایی بگیرید.
سوالات متداول
۱. آیا هیومیک اسید مایع میتواند جایگزین کامل کودهای شیمیایی شود؟
خیر، هیومیک اسید مایع بیشتر به عنوان اصلاح کننده خاک و محرک رشد عمل میکند و مقدار عناصر غذایی ماکرو مانند نیتروژن و فسفر در آن پایین است. بنابراین بهتر است همراه با کودهای ماکرو (NPK) استفاده شود تا کارایی آنها را افزایش دهد و مصرف کودهای شیمیایی کاهش یابد.
۲. آیا مصرف هیومیک اسید مایع برای گیاهان آپارتمانی ضرری ندارد؟
مصرف محلول رقیق (۲–۵ میلیلیتر در هر لیتر آب) برای گیاهان آپارتمانی ایمن است و حتی به بهبود ساختار خاک و جذب مواد مغذی کمک میکند. فقط باید از مصرف بیشازحد و تجمع نمکها در خاک گلدان پرهیز کرد و هر چند ماه یکبار خاک را آبشویی کرد.
۳. بهترین زمان برای ترکیب هیومیک اسید مایع با جلبک دریایی یا کودهای بیولوژیک چیست؟
اگر از محصولات ترکیبی استفاده میکنید، بهتر است در مراحل اولیه رشد یا هنگام انتقال نشاء مصرف شوند تا گیاهان در همان ابتدا از مزایای هر دو ماده بهره ببرند. برای استفاده همزمان از محلولهای جداگانه، ابتدا هیومیک اسید را با آب رقیق کرده، سپس جلبک دریایی یا بیوستیمولانت را به مخزن اضافه کنید تا از رسوب جلوگیری شود.